Το
χρέος που απαιτούν να πληρώσει η Ελλάδα
είναι επονείδιστο - Η μελέτη αυτή
αποδεικνύει ότι η ελληνική κρίση που
ξέσπασε το 2010 προήλθε από τον ιδιωτικό
τραπεζικό τομέα. Δεν είναι αποτέλεσμα
υπέρμετρων δημόσιων δαπανών. Το
υποτιθέμενο πρόγραμμα διάσωσης της
Ελλάδας σχεδιάστηκε για να υπηρετήσει
τα συμφέροντα των ιδιωτών τραπεζιτών
καθώς και των χωρών που κυριαρχούν στην
ευρωζώνη. Η υιοθέτηση του ευρώ από την
Ελλάδα έπαιξε καίριο ρόλο μεταξύ των
παραγόντων που συνέβαλαν στην κρίση. Η
ανάλυση που περιέχεται σε αυτό το κείμενο
παρουσιάστηκε στην Αθήνα, την 6η Δεκεμβρίου
2016, κατά την συνάντηση της Ελληνικής
Επιτροπής Αλήθειας Δημόσιου Χρέους.
Eric
Toussaint
Μέρος
10ο - Γιατί οι ιδιωτικές
τράπεζες θέλουν να αγοράσουν δημόσιο
χρέος
Ο μύθος σύμφωνα με τον οποίο η
αδυναμία ή η κρίση των ιδιωτικών τραπεζών
προκαλείται από ένα υπερβολικά υψηλό
επίπεδο δημόσιων χρεών και τον κίνδυνο
αναστολής πληρωμών εκ μέρους των Κρατών
δεν ευσταθεί απέναντι στα πραγματικά
δεδομένα.
Από τότε που υπάρχει η ΕΕ, κανένα
Κράτος δεν μπήκε σε αθέτηση πληρωμών,
κι όμως, μέρα με τη μέρα, ο κατάλογος των
τραπεζικών κρίσεων μακραίνει.
Αντίθετα, αυτό που κρύβουν τα
κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης και οι
κυβερνήσεις, είναι πως για τις ιδιωτικές
τράπεζες είναι ιδιαίτερα επικερδές να
δανείζουν τα Κράτη και πως αυτός ο
δανεισμός δεν έχει ρίσκο. Ας προσθέσουμε
ότι, όσο περισσότερο δημόσιο χρέος
κατέχει μια τράπεζα, τόσο περισσότερο
ενδέχεται να τηρεί τους κανόνες που
ορίζονται από τις ελεγκτικές αρχές. Το
σημείο αυτό απαιτεί μια τεχνική επεξήγηση.
Για να τηρήσουν τους ισχύοντες
κανόνες το 2008-2009, οι ελληνικές τράπεζες,
όπως και όλες οι ευρωπαϊκές τράπεζες,
έπρεπε να αποδείξουν ότι τα ίδια κεφάλαιά
τους αντιπροσώπευαν 8% του ενεργητικού
τους. Όμως, όπως είπαμε παραπάνω, τον
Μάρτιο του 2009, τα ίδια κεφάλαιά τους
αντιπροσώπευαν μόνον 6,2% του ενεργητικού
τους. Για να φθάσουν τα απαιτούμενα από
τις ελεγκτικές αρχές 8%, έπρεπε να
αγοράζουν περισσότερο δημόσιο χρέος.
Πράγματι, για να υπολογιστεί το
ποσοστό των 8%, οι ελεγκτικές αρχές
επιτρέπουν στις τράπεζες να σταθμίσουν
το ενεργητικό που κατέχουν με τον κίνδυνο
που αντιπροσωπεύει. Οι απαιτήσεις των
τραπεζών έναντι των δημόσιων αρχών
θεωρούνται ως λιγότερο επικίνδυνες από
τις απαιτήσεις έναντι ιδιωτών ή
επιχειρήσεων. Έτσι, οι τράπεζες έχουν
κάθε συμφέρον να δανείζουν περισσότερο
στις δημόσιες αρχές παρά στους ιδιώτες
ή τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στις
μικρομεσαίες που θεωρούνται πιο
επισφαλείς από τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Βέβαια, μπορούν να αποφασίσουν να
δανείσουν παρ’ όλ’ αυτά στους ιδιώτες
και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αλλά,
σε αυτήν την περίπτωση, θα απαιτήσουν
υψηλότερο επιτόκιο.
Για τον λόγο αυτόν, από τα τέλη
του 2008 και κατά την διάρκεια του 2009, οι
ελληνικές τράπεζες συνέχισαν να αυξάνουν
τις πιστώσεις τους προς την ελληνική
κυβέρνηση ενώ έκλειναν προοδευτικά
τους κρουνούς των νέων δανείων προς τα
νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες
επιχειρήσεις. Μεταξύ 31 Δεκεμβρίου
2008 και 31 Δεκεμβρίου 2010, οι ελληνικές
τράπεζες αύξησαν κατά 15% τα δάνεια προς
το ελληνικό δημόσιο. Αυτό αποδεικνύει
ότι, για αυτές, τα δάνεια αυτά ήταν πιο
ασφαλή.
Η παρακάτω απεικόνιση δείχνει
για ποιον λόγο συνέφερε περισσότερο
στις τράπεζες, που ήθελαν πιστέψουμε
πως ήταν ισχυρές, να αγοράζουν χρεόγραφα
του δημοσίου παρά να συνεχίσουν να
χορηγούν δάνεια στα νοικοκυριά και
στους ιδιώτες.
Η παραπάνω απεικόνιση δείχνει
σχηματικά τα ενεργητικά μιας τράπεζας
πριν και μετά την στάθμιση μέσω του
κινδύνου. Η αριστερή στήλη δείχνει τα
πραγματικά ενεργητικά που κατέχει η
τράπεζα, δηλαδή, τα δάνεια που έχει
χορηγήσει. Στο παράδειγμά μας, που
αντιστοιχεί σε διαπιστωμένο μέσο όρο,
για 4 μονάδες ιδίων κεφαλαίων (το
κεφάλαιο), η τράπεζα δάνεισε 100 μονάδες
σε ιδιώτες, επιχειρήσεις, Κράτη, κλπ.
Καθεμιά από αυτές τις κατηγορίες
ενεργητικού, η τράπεζα θα τις σταθμίσει
βάσει του κινδύνου. Στην στάθμιση αυτή
θα βασιστεί για να προσδιορίσει το
ποσοστό των ιδίων κεφαλαίων σε σχέση
με τα ενεργητικά που κατέχει. Για
παράδειγμα, τα δάνεια προς ιδιώτες
σταθμίζονται με 75%, πράγμα που σημαίνει
ότι για 28 δανεισμένες μονάδες, θα
υπολογίσουμε μόνον 21 στον σταθμισμένο
ισολογισμό. Κατά γενικό κανόνα, τα δάνεια
προς τα Κράτη (τίτλοι δημόσιου χρέους)
σταθμίζονται με 0%: υπολογίζονται ως 0
στον σταθμισμένο ισολογισμό! Πράγματι,
μόνο τα δάνεια προς μικρομεσαίες
επιχειρήσεις και επιχειρήσεις «με κακή
βαθμολογία» από τους οίκους αξιολόγησης
υπολογίζονται εξ ολοκλήρου ή ακόμη και
ως ποσό μεγαλύτερο αυτού που πραγματικά
εκπροσωπούν (στάθμιση με 150% για τις
επιχειρήσεις των οποίων η βαθμολογία
είναι μικρότερη του ΒΒ-).
Εφόσον οι ελεγκτικές αρχές
βασίζονται στα σταθμισμένα ενεργητικά
της τράπεζας για να διαπιστώσουν αν
τηρεί ορθώς τους κανόνες, η τράπεζα έχει
κάθε συμφέρον να δανείσει στα Κράτη
περισσότερο παρά στις επιχειρήσεις,
για να μπορέσει να «ξεφουσκώσει» τον
σταθμισμένο ισολογισμό της χωρίς να
επηρεάσει το πραγματικό ποσό των
χορηγηθέντων δανείων επί του οποίου
πραγματοποιεί ένα μέρος των κερδών της.
Έτσι, η τράπεζα της οποίας τα
ίδια κεφάλαια δεν αντιπροσώπευαν παρά
4% του ενεργητικού, μπορεί να δηλώσει
πως το ποσοστό της ανέρχεται στην
πραγματικότητα σε 10% αν κατέχει αρκετό
δημόσιο χρέος στους λογαριασμούς της.
Οι ελεγκτικές αρχές θα την συγχαρούν.
Όσα αναφέραμε παραπάνω επιτρέπουν
να εξηγήσουμε την εξέλιξη της μπλε
γραμμής του γραφήματος που έχουμε ήδη
χρησιμοποιήσει.
Γράφημα
7 – Εξέλιξη της χρηματοδότησης των
ελληνικών τραπεζών από την Κεντρική
Τράπεζα της Ελλάδας (πράσινη γραμμή)
και της κατοχής από τις ελληνικές
τράπεζες των δημόσιων ελληνικών τίτλων
(2007-2010) σε δις € (μπλε γραμμή)
Βλέπουμε πως, από τον Σεπτέμβριο
του 2008, οι πιστώσεις των ελληνικών
τραπεζών προς την κυβέρνηση που
κυμαίνονταν μεταξύ 30 και 40 δις € αυξάνουν
σημαντικά και ανέρχονται σε άνω των 60
δις €, τον Μάρτιο του 2010.
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι, πριν
αρχίσουν οι κερδοσκοπικές επιθέσεις
κατά της Ελλάδας, η χώρα μπορούσε να
δανειστεί με πολύ συμφέροντα επιτόκια,
τόσο πολύ οι τραπεζίτες, κυρίως, αλλά
και άλλοι θεσμικοί επενδυτές (οι
ασφαλιστικές εταιρίες, τα συνταξιοδοτικά
ταμεία) ήθελαν με ζήλο να της δανείσουν
χρήματα.
Έτσι, στις 13 Οκτωβρίου 2009,
εξέδωσε ομόλογα Δημοσίου (T-Bills) τρίμηνης
λήξης πολύ χαμηλής απόδοσης (yield): 0,35 %.
Την ίδια μέρα, πραγματοποίησε και άλλη
έκδοση, ομολόγων εξάμηνης λήξης, με
απόδοση 0,59 %. Επτά μέρες αργότερα, στις
20 Οκτωβρίου 2009, εξέδωσε ομόλογα ενός
έτους με απόδοση 0,94 %. Ήταν λιγότερο από
έξι μήνες πριν ξεσπάσει η ελληνική κρίση
όταν οι ξένες τράπεζες έκλεισαν την
βρύση του δανεισμού. Οι οίκοι αξιολόγησης
έδιναν εξαιρετική βαθμολογία στην
Ελλάδα και στις τράπεζες που την δάνειζαν
ξανά και ξανά. Δέκα μήνες αργότερα, για
να εκδώσει ομόλογα εξάμηνης λήξης,
έπρεπε να δώσει απόδοση 4,65% (δηλαδή, 8
φορές παραπάνω). Πρόκειται περί θεμελιώδους
αλλαγής περιστάσεων. Τον Σεπτέμβριο
του 2009, το Ελληνικό Δημόσιο εξέδωσε
ομόλογα εξαετούς λήξης με 3,7 %, δηλαδή,
απόδοση παρόμοια με αυτήν του Βελγίου
ή της Γαλλίας και όχι πολύ διαφορετική
από της Γερμανίας.
Έχει σημασία να προσθέσουμε μια
σημαντική διευκρίνιση για να δείξουμε
την ευθύνη των τραπεζών: το 2009, απαιτούσαν
από την Ελλάδα μικρότερη απόδοση απ’
ό,τι το 2008. Τον Ιούνιο - Ιούλιο του 2008,
ενώ δεν είχαμε ακόμη γνωρίσει το σοκ
της πτώχευσης της Lehman Brothers, οι αποδόσεις
ήταν τέσσερις φορές υψηλότερες απ’
ό,τι τον Οκτώβρη του 2009. Στο 4ο τρίμηνο
του 2009, περνώντας κάτω από το 1% για τα
μικρότερα του ενός έτους δάνεια, οι
αποδόσεις έφτασαν το χαμηλότερο επίπεδό
τους. Γιατί ζήτησαν οι τράπεζες μικρότερη
απόδοση ενώ έπρεπε να είχαν αντιληφθεί
ότι οι κίνδυνοι συσσωρεύονταν και ότι
η κατάσταση της Ελλάδας επιδεινώνονταν;
Στο παρακάτω γράφημα βλέπουμε
ότι οι γερμανικές και οι ελληνικές
αποδόσεις ήταν πολύ κοντά μεταξύ 2007 και
Ιουλίου 2008. Μετά από την ημερομηνία
αυτή, βλέπουμε επίσης ότι η απόδοση που
καταβάλλει η Ελλάδα αυξάνει κατά το 4ο
τρίμηνο 2008, αφού η κυβέρνηση ανακοίνωσε
ότι θα εφάρμοζε ένα πρώτο πρόγραμμα
διάσωσης των ελληνικών τραπεζών (εξ
αυτού, οι αγορές θεώρησαν ότι οι κίνδυνοι
του δημόσιου χρέους αύξαναν, διότι οι
αρχές ήταν διατεθειμένες να αυξήσουν
το δημόσιο χρέος για να στηρίξουν τις
ελληνικές τράπεζες). Από την στιγμή
αυτή, η εξέλιξη των γερμανικών και των
ελληνικών αποδόσεων ακολουθεί εντελώς
αντίθετη πορεία. Είναι εξ άλλου εντυπωσιακή
η διαπίστωση ότι τα επιτόκια που
προσφέρθηκαν στην Ελλάδα μειώθηκαν
μεταξύ Μαρτίου 2009 και Νοεμβρίου 2009, ενώ
η πραγματική κατάσταση των ελληνικών
τραπεζών και η διεθνής οικονομική κρίση
που χτύπησε σκληρά την Ελλάδα από το
2009 (δηλαδή, αργότερα απ’ό,τι τις πιο
ισχυρές χώρες της ευρωζώνης) θα έπρεπε
να είχαν οδηγήσει τις διεθνείς και τις
ελληνικές τράπεζες να απαιτήσουν
επασφάλιστρα κινδύνου. Μόνον από τον
Νοέμβρη του 2009, όταν ο Παπανδρέου
αποφάσισε να δραματοποιήσει την κατάσταση
και να παραποιήσει τα στατιστικά στοιχεία
του δημόσιου χρέους, οι αποδόσεις
αυξάνουν με τρόπο δραματικό.
Αυτό που μπορεί να μοιάζει
παράλογο, διότι δεν είναι φυσιολογικό
για μια ιδιωτική τράπεζα να μειώνει τα
επιτόκια σε περίοδο μείζονος διεθνούς
κρίσης και έναντι μιας χώρας όπως η
Ελλάδα της οποίας το χρέος αυξάνει
ταχύτατα, είναι λογικό από την άποψη
του τραπεζίτη που αναζητά ένα μέγιστο
άμεσο κέρδος όντας σίγουρος ότι, σε
περίπτωση προβλήματος, το κράτος θα
τρέξει να τον βοηθήσει. Μετά την
πτώχευση της Lehman Brothers, οι κυβερνήσεις
των ΗΠΑ και της Ευρώπης έριξαν τεράστια
ποσά ρευστού για να σώσουν τις τράπεζες
και να ενισχύσουν την πίστωση και την
οικονομική δραστηριότητα. Οι τραπεζίτες
άδραξαν αυτό το μάννα κεφαλαίων για να
τα δανείσουν, εντός της ΕΕ, σε χώρες όπως
η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η
Ιταλία, σίγουροι ότι σε περίπτωση
προβλήματος, η Ευρωπαϊκή Κεντρική
Τράπεζα (ΕΚΤ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
θα προσέτρεχαν να τους βοηθήσουν. Από
την δική τους πλευρά, δικαιώθηκαν.
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι
τράπεζες πέταξαν κυριολεκτικά κεφάλαια
στα μούτρα χωρών όπως η Ελλάδα (ακόμη
και μειώνοντας τα επιτόκια που απαιτούσαν)
και ήταν ξεκάθαρο, γι’ αυτές, ότι τα
χρήματα που λάμβαναν μαζικά από το
δημόσιο έπρεπε να καταλήξουν ως δάνεια
σε Κράτη της ευρωζώνης.
Για να ξαναπάρουμε το συγκεκριμένο
παράδειγμα που προαναφέραμε, όταν στις
20 Οκτωβρίου 2009 η ελληνική κυβέρνηση
πούλησε T-Bills τριών μηνών με απόδοση 0,35
%, στόχευε να συγκεντρώσει το ποσό των
1.500 εκατομμυρίων ευρώ. Οι έλληνες και
ξένοι τραπεζίτες (και άλλοι επενδυτές)
πρότειναν σχεδόν 5 φορές αυτό το ποσό,
ήτοι 7.040 εκατομμύρια. Τελικά, η κυβέρνηση
αποφάσισε να δανειστεί 2.400 εκατομμύρια.
Δεν θα ήταν υπερβολή, λοιπόν, να πούμε
ότι οι τραπεζίτες επιζητούσαν να
δανείσουν όσο το δυνατόν περισσότερα
σε μια χώρα όπως η Ελλάδα.
Ας επανέλθουμε όμως στις διαδοχικές
αυξήσεις των δανείων των τραπεζιτών
της Δυτικής Ευρώπης προς την Ελλάδα
κατά την περίοδο 2005-2009, όπως τις
παρουσιάσαμε στην αρχή της μελέτης μας.
Οι τράπεζες των χωρών της ευρωπαϊκής
Δύσης αύξησαν τον δανεισμό τους προς
την Ελλάδα (τόσο προς τον δημόσιο όσο
και προς τον ιδιωτικό τομέα) μια πρώτη
φορά μεταξύ Δεκεμβρίου 2005 και Μαρτίου
2007 (κατά την διάρκεια της περιόδου αυτής,
ο όγκος των δανείων αυξήθηκε κατά 50%
περνώντας από λίγο λιγότερο των 80 δις
στα 120 δις δολάρια). Αν και η κρίση των
subprimes είχε ξεσπάσει στις ΗΠΑ, τα δάνεια
παρουσίασαν και πάλι σημαντική αύξηση
(+33 %) μεταξύ Ιουνίου 2007 και καλοκαιρού
2008 (περνώντας από τα 120 στα 160 δις δολάρια)
και, μετά, διατηρήθηκαν σε ένα πολύ υψηλό
επίπεδο (περίπου 120 δις δολάρια). Τα
χρέη που απαίτησαν οι ξένες και οι
ελληνικές τράπεζες από την Ελλάδα ως
συνέπεια της απόλυτα τυχοδιωκτικής
τους πολιτικής είναι αθέμιτα. Έπρεπε
να αναγκαστούν να αναλάβουν τους
κινδύνους στους οποίους είχαν εκτεθεί.
Πηγή
και παραπομπές:
Comments
Post a Comment